ΔΩΡΕΑ

Εγκαταλειμμένα λιθόχτιστα Μονοπάτια στα άβατα της οροσειράς. ΠΙΝΔΟΣ 2020 / Τα τεκμήρια ενός χαμένου πολιτισμού!

 
Τα μονοπάτια για τον άνθρωπο υπήρξαν ο μόνος τρόπος εύκολης μετακίνησης από τόπο σε τόπο διανύοντας μεγάλες μεν αποστάσεις σε χερσαία εδάφη από τους πρώτους κιόλας πολιτισμούς που εξελίχθηκαν σχεδόν σε όλο τον πλανήτη την Ολόκαινο περίοδο, μετά το λιώσιμο των πάγων, αλλά και πιο πριν, όπου υπήρχε πρόσφορο έδαφος για ασφαλή νομαδικές μετακινήσεις και κυνήγι.
 
Αποτέλεσαν το μόνο μέσο επικοινωνίας μεταξύ των φυλών και στις εμπορικές διαδρομές τους μεταδόθηκαν στοιχεία κάθε πολιτισμού και διαδόθηκαν σε όλο τον κόσμο.
Αν κοιτάξεις πέρα από κάθε μονοπάτι που συναντούμε σήμερα κλειστό ή ανοιχτό θα δεις ως εκεί που φτάνει το μάτι σου, τίποτα όμως δεν μπορεί να σε φέρει πιο κοντά του αν δεν αφιερώσεις χρόνο να μάθεις την ιστορία του και δεν καλπάσει και λίγο η φαντασία. Θα χρειαστεί να αισθανθείς τα στοιχεία της φύσης που το περιβάλλουν ή τις ανάγκες που τότε το δημιούργησαν, να κάνεις ιστορικές αναδρομές και να καλλιεργήσεις όλη σου την πνευματικότητα μαζί, προσπαθώντας να κατανοήσεις τη δική σου παρουσία εκεί μέσα και να ξεχωρίσεις τις ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου.
 
Αρχιτεκτονήματα ξεχασμένα στο χρόνο, χτισμένα με ιδιαίτερο για τα σημερινά δεδομένα κόπο και τεχνικές, κι όμως βρίσκονται εκτός χρήσης εδώ και δεκαετίες.
Χιλιόμετρα λιθόχτιστες στράτες διαβίωσης των προγόνων μας, σκάλες και γεφύρια που άλλοτε τα έλουζε ο ιδρώτας ανθρώπων του μόχθου, της δουλείας, αλλά και της ελεύθερης έκφρασης, βρίσκονται χαμένα και με σημαντικές φθορές, κάποια είναι σχεδόν ετοιμόρροπα.
 
Είναι κίνητρο για όλους να ξεθάψουμε και να ενεργήσουμε υπέρ της διάσωσης των λιθόχτιστων διαδρομών συντηρώντας τα μνημειακά αυτά έργα της εποχής, που παραμένουν κατά τόπους, χρηστικά μέχρι σήμερα!
Τα λιθόχτιστα αυτά τμήματα των μονοπατιών, εκτός ότι εξυπηρετούν πλέον στη συρραφή διαδρομών για την χάραξη του Pindus Trail στην οροσειρά της Πίνδου και θα μπορούσαν να εξυπηρετούν μελλοντικά την διέλευση πεζοπόρων, βρίσκονται ακόμη εκεί να μας θυμίζουν τα τραχιά χρόνια, που πέρασαν οι κάτοικοι της ορεινής υπαίθρου και την επινοητικότητα τους στην επιβίωση και την εξέλιξη των παραδοσιακών τεχνών.
 
Την παραδοσιακή αυτή τεχνοτροπία της ξερολιθιάς (χτίσιμο πέτρας χωρίς συνδετικό κονίαμα) με τα καλοχτισμένα, σταθερά τοιχία στήριξης - αλλού μικρής και αλλού μεγάλης κλίμακας,- που διατηρούνται ως σήμερα, αλλά και στις περίτεχνα χτισμένες φουρκέτες (σκάλες) των μονοπατιών, την συναντούμε κατά μήκος της οροσειράς της Πίνδου να συνδέει οικισμούς-χωριά, ιδιαιτέρως σε περιοχές της κεντρικής και νότιας Πίνδου, (λόγω της έντονης μορφολογίας εδάφους), καθώς και σε όλη την ορεινή Ελλάδα.
 
Θεωρήθηκαν για την εποχή τους σπουδαία και σωτήρια κατασκευαστικά έργα για την επιβίωση των λαών και τη διατήρηση των πληθυσμών σε παραγωγικά επαγγέλματα της υπαίθρου, που ακολούθησαν από πάππου προς πάππου.
Τα μονοπάτια διαβίωσης υπήρξαν γενικής χρήσης και αποτέλεσαν αναμφισβήτητα, μαζί με τα γεφύρια τους και τα "καρέλια", τα βασικά περάσματα των ντόπιων κατοίκων, κτηνοτρόφων, γεωργών, αλλά και περαστικών εμπόρων και στρατευμάτων.
 
Συνήθως συνέδεαν χωριά τραβερσάροντας τους απότομους πανύψηλους βράχους και πλαγιές κάποιας κοιλάδας ή χαράδρας. Πιο αραιά συναντούμε λιθόχτιστα μονοπάτια σε μεγαλύτερα υψόμετρα, όπου το πέρασμα από κάποιο διάσελο κρίνονταν απαραίτητο για τη διάσχιση ενός βουνού.
Σημαντικές διαδρομές χτισμένες με την ελάχιστη παρέμβαση στο φυσικό περιβάλλον, με κόπο και τέχνη των μαστόρων της εποχής, αλλά και την συνδρομή των υπομονετικών τετράποδων στην ασταμάτητη μεταφορά των υλικών δόμησης.
 
Τα εντυπωσιακά αυτά απόκρημνα χτισμένα μονοπάτια αμφίδρομης μετακίνησης, σε πολλές των περιπτώσεων αποτελούσαν τον κύριο τρόπο μετακίνησης ανθρώπων και ζωντανών από τόπο σε τόπο μεταφέροντας και ανταλλάσσοντας, άλλοτε τα αγαθά μιας συγκομιδής και άλλοτε τα νέα των ημερών και μυστικά του πολέμου.
 
Οι λιθοχτισιές είναι τα μνημεία που χάνονται από αμέλεια εδώ και δεκαετίες στο έλεος της αναγεννημένης φύσης και των ακραίων καιρικών φαινομένων, που σταδιακά προκαλούν σημαντικές φθορές και είναι σχεδόν αδύνατο να αποκατασταθούν στις απομονωμένες τοποθεσίες που εντοπίζονται χωρίς τη βοήθεια των ζώων. Τα μονοπάτια αυτά θα έπρεπε να εποπτεύονται και να συντηρούνται συχνά για την διατήρηση τους, την χρηστικότητα τους σήμερα και την ανάδειξη του ανεξερεύνητου πολιτισμού της μεγαλοπρεπούς οροσειράς!
 
                                                                                                                     
φιλικά,
 
Αποστόλης Τσιμπανάκος